Yedekleme planı yapan çoğu kullanıcı yanlış soruyla başlar: "Ne sıklıkla yedek alayım?" Doğru soru şudur: "Elimdeki diskin arıza olasılığı ne kadar ve arıza geldiğinde kaç saatlik uyarı süresi olacak?" Bu iki cevabı vermeden belirlenen yedekleme takvimi ya gereksiz yere ağır (her gün tam imaj alıp diski yıpratmak) ya da tehlikeli biçimde gevşek (ayda bir kopya) olur. Disk sağlık kontrol adımı, planın girdisidir; süslü bir ek değil.
Depolama arızaları pratikte iki gruba ayrılır ve bunların yedeklemeye etkisi taban tabana zıttır:
Yani sağlık kontrolü ile "kademeli bozulma" riskini yönetirsiniz; "ani ölüm" riskini yönetmenin tek yolu kopya sayısı ve konumudur. Sağlıklı görünen bir disk, yedeklemeyi seyrekleştirme gerekçesi değildir; sadece panik modundan çıkma gerekçesidir.
SMART tablosunda yüzlerce satır yerine karar için gerçekten anlamlı olan bir avuç sayaç vardır. Aşağıdaki değerler bir izleme tablosuna yazılıp ayda bir güncellendiğinde, tek ölçümden çok daha fazla bilgi verir — çünkü kritik olan mutlak sayı değil, artış eğrisidir.
| Gösterge | Disk tipi | Anlamı | Karar etkisi |
|---|---|---|---|
| Reallocated Sector Count (05) | HDD | Yedek sektöre taşınmış bozuk sektör sayısı | 0'da sabit kalıyorsa sorun yok; her ay artıyorsa disk tükeniyor |
| Current Pending Sector (197) | HDD | Okunamayan ama henüz taşınmamış sektör | Sıfırdan farklı her değer ciddi uyarıdır; veri kaybı ihtimali aktif |
| Uncorrectable Sector (198) | HDD | Kurtarılamayan blok | Diski üretim dışı sayın, sadece kopyalama için kullanın |
| Percentage Used / Wear Leveling | SSD | Tüketilen yazma ömrü oranı | %80 üstünde yenileme planı başlatılır |
| Power-On Hours (09) | Her ikisi | Toplam çalışma süresi | Yaş, tek başına arıza kanıtı değil ama risk katsayısıdır |
| Reported Uncorrect / CRC Error | Her ikisi | Veri yolu ya da kablo kaynaklı hatalar | Önce kablo/kasa değişimi denenir, disk suçlu olmayabilir |
Kontrol yöntemleri hız, derinlik ve diske verdiği yük açısından farklılaşır. Hepsini birden çalıştırmak gereksizdir; katmanlı kullanmak mantıklıdır.
| Yöntem | Süre | Ne bulur | Ne bulmaz | Uygun kullanım |
|---|---|---|---|---|
| SMART özet okuma (CrystalDiskInfo, smartctl -a) | Saniyeler | Sayaçların anlık durumu ve geçmiş hata kayıtları | Henüz sayaca yansımamış yeni bozulmalar | Aylık rutin, satın alma sonrası ilk kontrol |
| SMART kısa öz-test (short self-test) | 1–2 dakika | Elektronik ve kafa/okuma yolu kaba hataları | Yüzeyin tamamındaki tek tek zayıf sektörler | Şüphe anında hızlı ayıklama |
| SMART uzun öz-test (extended) | Kapasiteye göre saatler | Tüm yüzeyin okunabilirliği | Yazma tarafı sorunları | Yedekleme diskini devreye almadan önce |
| chkdsk /f /r veya fsck | Uzun | Dosya sistemi tutarsızlığı, okunamayan blokların işaretlenmesi | Donanımın kalan ömrü | Ani kapanma, mavi ekran ya da dosya bozulması sonrası |
| Üretici aracı (SeaTools, WD Dashboard, Samsung Magician benzeri) | Değişken | Model özel testler, firmware güncellemesi | Farklı marka diskler için destek | Garanti başvurusu öncesi kanıt üretmek |
| Yüzey tarama / okuma hız grafiği | Saatler | Yavaşlayan bölgeler, okuma çukurları | SSD'lerde anlamlı sonuç | Eski HDD'yi elden çıkarma kararı |
Ölçüm bittiğinde diski üç sınıftan birine koyun ve planı sınıfa göre kurun.